Z mojego listu do Marka…(4)

Dzięki (także za ten link do „Znaku” z 1947), z zainteresowaniem przeczytałem. Jak zwykle, chylę czoła przed warstwą historyczną, faktograficzną Twojego pisania! No i, jak wiesz, jestem zawsze ‘na głodzie’ bezpośrednich nawiązań do teraźniejszości. Bo myślę sobie, że „światopoglądy i ideologie masowych ruchów politycznych”, i społeczne dla nich uznanie, są w jakimś stopniu także reakcją na arogancję filozofii skupionej na sobie a plecami odwróconej do problemów żyjących ludzi.

Z mojego listu do Katarzyny…

Założenie, że socjologia jest nauką wolną od wartościowania ma charakter normatywny; zastosowana forma zdania oznajmującego de facto wyraża pod adresem socjologii powinność bycia wolną od wartościowania. Absolutne wypełnienie tej powinności nie wydaje się możliwe, ponieważ socjologia – jak każda nauka – uprawiana jest przez ludzi, a jej przedmiotem – jak nie każdej nauki – są ludzie i ich sprawy. Ludzie zaś – tak badani, jak i badający – działają dzięki wartościowaniu i wartościują z powodu działania. Gdy zatem pyta Pani, „dlaczego nazywamy pewne zjawiska patologiami, tym samym je wartościując?”, odpowiedź można sformułować następującą: Dlatego, że mając – w danym obszarze badanych i poznawczo porządkowanych zagadnień – do czynienia z obiektami (zjawiskami, zachowaniami, działaniami, postawami itd.) nierównymi, wskazujemy te spośród nich, które odpowiadają uzna(wa)nej przez dane gremium (badanych, badaczy itd.) normie – np. powtarzalności, powszechności, funkcjonalności, skuteczności itd. – i takie, które wspomnianej normie nie odpowiadają, lokując się na jej skraju w postaci patologii…

Depresja

„Tak oto właśnie przyszłość już teraz, «całym swym ciężarem leży na naszej świadomości», zwłaszcza, gdy cierpienie trwa i jako trwałe się zapowiada; gdy – jak pisze Tatarkiewicz – «przed człowiekiem staje niekończąca się perspektywa cierpienia», a chwili zakończenia tego, co w człowieku wywołane przez krzywdę, stratę czy niepowodzenie, nie wyznaczy przecież żaden proces organiczny. I choć poczucie beznadziejności tych przede wszystkim opanowuje, którzy postradali to, co mieli najdroższego, to jednak dotyka także ludzi, którzy «niewiele realnie utracili, lecz stracili nadzieję i cierpliwość». Takie zaś dłużej trwające i w poczuciu beznadziejności zanurzone cierpienie nie tylko ilościowo, ale też jakościowo różni się od krótkotrwałego: «przekraczając siły człowieka, staje się dlań nieznośne» i burzy wszelkie jego szczęścia bieżące. Czymże więc jest życie szczęśliwe? Seneka odpowiadał, że to «pewność i trwały spokój». Ale przecież nie ma pewności i spokoju tam, gdzie nie ma zaufania. Nie ma więc pewności i spokoju, gdy nie ma zaufania do przyszłości. «Tylko patrząc spokojnie w przyszłość – podkreśla Tatarkiewicz – można cieszyć się teraźniejszością». Można bowiem być szczęśliwym z ciężkim dziś, ale raczej nie można – z groźnym jutrem.
Konkluzją tej części artykułu niech zaś będą słowa następujące, zapewne bardzo czytelne dla niejednego działającego człowieka, podmiotowo doświadczającego zawartej w nich treści: «Tkwią w nas sposoby myślenia, odczuwania rzeczy i reagowania na nie, z których niepodobna nam się wyzwolić. Łatwiej nieraz zdobyć majątek, przekształcić własny wygląd i wygląd otoczenia, zdobyć sławę i władzę, niż wyrwać się z depresji, która nie pozwala cieszyć się z majątku ani z urody, ze sławy ani z władzy»”.

Więcej w: Wojciech Zieliński, Czy Tatarkiewicz jest do szczęścia jeszcze komuś potrzebny? Spojrzenie z perspektywy filozofii bardzo praktycznej, „Filo-Sofija”, Rok XI, 2011, nr 2-3 (13-14), s. 675-688.


(zob. także: Filozofia na uczelniach oraz Depresja (2), Depresja (3), Były też inne sny…)

(zob. także: Mdr 17)

Z mojego listu do Mariusza…

Bardzo przykre jest to, co napisałeś o kulisach konferencji. Niestety, w ogóle mnie to nie dziwi. Tak właśnie buduje się ‘wielkość’ naszych tzw. naukowych elit. Nie chcę przesadzać ze skojarzeniami, ale na pewno kojarzysz ten fragment:

„Mówią bowiem, ale sami nie czynią. Wiążą ciężary wielkie i nie do uniesienia i kładą je ludziom na ramiona, lecz sami palcem ruszyć ich nie chcą. Wszystkie swe uczynki spełniają w tym celu, żeby się ludziom pokazać. Rozszerzają swoje filakterie i wydłużają frędzle u płaszczów. Lubią zaszczytne miejsca na ucztach i pierwsze krzesła w synagogach. Chcą, by ich pozdrawiano na rynkach i żeby ludzie nazywali ich Rabbi” (Mt 23, 3-7).

Powtórzę: nie chcę przesadzać ze skojarzeniami – w kontekście naszej korespondencji powyższy fragment to jedynie zwyczajny zapis przypadłości tych ‘wielkich’.

Pozbieraj/cie się więc po tym doświadczeniu i – jeśli mogę coś zasugerować – nie marnujcie więcej Waszej energii na przedsięwzięcia inne niż wyłącznie własne, autorskie; przynajmniej dopóty, dopóki nie upewnicie się, że instytucja, w której pracujecie, we właściwy sposób uszanuje Wasz wysiłek. (No, chyba, że aspirujecie do tej uczelnianej ‘sztafety’, i pozwalacie się wykorzystywać po to, by m.in. awansować bez przeszkód, a potem móc spokojnie wykorzystywać innych… Oczywiście przy takim podejściu, powyższa sugestia jest ‘nie na miejscu’).

Chyba jakoś wymowne

jest to, że to, co się tu udowadnia okrężną drogą, naukowo, już od dawna wiadomo zwyczajnie, życiowo… (zob. Badacze: testy nie nauczą młodych ludzi kompetencji XXI wieku).

Kiedy tak sobie czytam…

…we fragmencie końcowych rozważań autora (zob. P. Makowski, Po metaetyce. Dobro i powinność w etykach naturalistycznych, 2012), o owej, w dużej mierze, bezużyteczności narzędzi dawniejszej etyki i o wolności etyki dzisiejszej, naturalistycznej, od „metafizycznych mrzonek i teologicznie obciążonych konstruktów”, i kiedy uświadamiam sobie, że nie podzielam tej, chyba niewzruszonej, wiary autora w naukę, bo ona jakoś mi się nie zgadza z powszednim doświadczeniem moralnym, z tą rozmaitą ludzką biedą, która – choć tak blisko nauki ulokowana – pozostaje wciąż nierozwiązanym problemem ludzi działających, to i myśl mnie taka nachodzi, że są etyki po prostu i zwyczajnie różne, i że ta, do której wspomnianemu autorowi blisko, rozwiązywać być może może problemy naukowe, a ta, o której zasadności myślę sobie ciągle, łagodzić nadal może problemy życiowe…

O krytyce władzy

Z władzą, wszelkiego rodzaju i szczebla, która jedynie pozoruje dyskusje ze swoimi oponentami, w ogóle nie ma sensu dyskutować – jeśli jest zła, trzeba ją zwyczajnie rozgonić. Ale nie ma sensu również takie działanie, jeśli podejmowane jest bez dostatecznej siły i jeśli wiedzione jest krytyką niekonstruktywną.